كلمه عبور خود را فراموش كرده ايد? كلمه عبور جديدي دريافت نماييد اينجا را انتخا كنيد .
اوپک و چالش های محیط زیستی فرارو (2)
در آستانه اول ژانویه؛ آغاز اجرای پروتکل کیوتو
اوپک و چالش های محیط زیستی فرارو (2)
با نزدیک شدن به اول ژانویه 2008 (11دی) زمان آغاز اجرای پروتکل «کیوتو» و در نظر گرفتن اقدامات زیست محیطی که می تواند بازار نفت را تحت تاثیر قرار داده، موجب کاهش تقاضای نفت شود، در ادامه به اختصار اقدامات محیط زیستی صورت گرفته با نگاهی به بازار نفت می شود.
• چهارمین کنفرانس اعضا (COP-4)
چهارمین اجلاس اعضای کنوانسیون محیط زیست سازمان ملل در تاریخ 2 تا 3 نوامبر 1998 (11 آبان 77) در بوئنوس آیرس آرژانتین تشکیل شد. در این کنفرانس بر روی مکانیزم های پروتکل «کیوتو» (تجارت آلودگی بین المللی-اجرای مشترک و توسعه مکانیزم های هوای پاک) بحث و تبادل نظر شد.
در این کنفرانس برای پروتکل «کیوتو» برنامه اقدام بوئنوس آیرس(BAPA) را تصویب کرد.
ارائه پیشرفت در مکانیزم مالی، توسعه و انتقال تکنولوژی، اجرای مواد 8/4 و 9/4 (تاثیرات منفی اجرای کنوانسیون برای کشورهای صادرکننده نفت) در اساسنامه کنوانسیون و همچنین مواد 3/2 و 14/3 در پروتکل کیوتو (تاثیرات منفی اجرای پروتکل بر کشورهای صادرکننده نفت) مکانیزم های پروتکل و فعالیت های اجرایی مشترک مشمول این برنامه می شود.
• پنجمین کنفرانس اعضا (COP-5)
پنجمین کنفرانس اعضای کنوانسیون سازمان ملل درباره تغییرات آب و هوا (UNFCCC) در بن آلمان از 25 اکتبر تا 5 نوامبر 1999 (3 تا 14 آبان 78) تشکیل شد. در این کنفرانس درباره اجرای برنامه بوئنوس آیرس بحث و تبادل نظر به عمل آمد.
• ششمین کنفرانس اعضا (COP-6)
ششمین کنفرانس اعضا در نوامبر سال 2000 (آبان 79) در لاهه هلند برگزار شد که بدون هیچگونه نتیجه به کار خود پایان داد و قرار شد این اجلاس در ژوئیه 2001 (تیر80) دوباره از سر گرفته شود.
• ادامه ششمین کنفرانس اعضا (Resumed COP-6)
در تاریخ 18 تا 27 ژوئیه 2001 (27 تیر تا 5 مرداد 80) دوباره کنفرانس ششم اعضا در بن برگزار شد، این کنفرانس «توافقنامه بن» را اعلام کرد که درباره چهارعامل عمده در برنامه اجرای بوئنوس آیرس بحث شده بود:
أ- مسائل مالی
ب- مکانیزم ها
ت- استفاده از زمین، تغییرات در آن و جنگل کاری (LULUCF)
ث- پایبندی و تعهدات
در کنفرانس «بن» که یک هیات نمایندگی از آمریکا نیز شرکت کرد، لیکن در بحث های مربوطه مشارکت نکرده واعلام کرد که در پروتکل کیوتو یک روش و سیاست مناسب نیست. در کنفرانس «بن» سه نوع تامین مالی جدید برای تغییرات آب و هوا در نظر گرفته شد که عبارتند از:
1- صندوق مالی ویژه تغییرات آب و هوا
2- صندوق مالی کشورهای کمتر توسعه یافته
3- صندوق مالی برای انطباق با پروتکل کیوتو
در میان آنها، صندوق مالی ویژه تغییرات آب و هوا در ارتباط با کشورهای صادرکننده نفت قرار دارد؛ زیرا این کشورها را در متنوع سازی اقتصاد یاری می کند.
در حالیکه توافقنامه «بن» نماینگر ضعیف شدن تاثیرات پروتکل «کیوتو» است، اما اعتقاد بر این است که با این مصالحه راه برای تصویب پروتکل توسط سایر کشورها بیشتر فراهم می شود. این مصالحه شامل امکانات طبیعی جذب کربن از جمله زمین های کشاورزی و جنگل ها که دی اکسید کربن را جذب می کنند (Carbon Sinks) است و بنابراین عوامل فوق می توانند در سقف تعهد کشورها برای کاهش انتشار گازها تعدیل ایجاد کنند، برای مثال، سهم کاهش آمریکا در پروتکل کیوتو برابر 7 درصد است که با این مصالحه به 4 درصد می تواند کاهش یابد.
این مصالحه موجب جلب نظر ژاپن، روسیه،کانادا و استرالیا نیز شده است و در حقیقت با این مصالحه پروتکل «کیوتو» تجدید حیات یافته است. بایستی یاداوری کرد که این اقدام و مصالحه، فشار کمتر بر روی تقاضای انرژی به ویژه نفت نیز به همراه خواهد داشت و برای کشورهای صادرکننده نفت نسبت به پروتکل اولیه (کیوتو) تا حدودی بهتر ارزیابی شده است.
• هفتمین کنفرانس (COP-7)
هفتمین کنفرانس اعضای کنوانسیون سازمان ملل از تاریخ 29 اکتبر تا 9 نوامبر 2001 (7 تا 18 آبان 80) در مراکش تشکیل شد تا بتواند برنامه پروتکل را از نظرعملیاتی تنظیم کند. حدود 2000 هیات نمایندگی از 160 کشور جهان در این کنفرانس شرکت داشتند. یک هیات نمایندگی نیز از آمریکا در کنفرانس شرکت کرد که هیچ مشارکتی نیز از خود نشان نداد. دولت آمریکا با اعلام اینکه پروتکل «کیوتو» در راستای منافع اقتصادی آمریکا نیست از آن حمایت نکرد. بنابراین این پروتکل هنگام به مرحله اجرا درآمده و قانونی می شود که حداقل 55 کشور آن را تصویب کرده و به علاوه این کشورها، حداقل 55 درصد از مجموع آلودگی گازهای خود در سطح سال 1990 را دارا باشند. در تاریخ 5 نوامبر 2001 (14 آبان 80) تنها 40 کشور پروتکل «کیوتو» را تصویب کرده بودند.
از نتایج مهم به دست آمده در هفتمین کنفرانس اعضا (COP7) در واقع اتخاذ تصمیم نهایی در مورد اجرا درآوردن مفاد پروتکل «کیوتو» است، که باید از سال 2002 به اجرا درآید و نیز تصمیم گیری درباره مجازات طرفهایی است که در رابطه با تعهدات کمی خود تخطی می ورزند.آخرین جلسه عمومی هفتمین کنفرانس اعضا یک روز تمدید در روز شنبه 10 نوامبر در ساعت 10 صبح تشکیل شد. در جلسه پایانی فوق الذکر، اعضا کنفرانس اجرای برنامه اقدام بوئنوس آیرس و مطالبی را که باید به اجلاس سران درباره توسعه پایدار ارائه کند، تصویب کردند. بنابراین مرحله مذاکرات درباره اقدام بوئنوس آیرس (BAPA) که به اجرا پروتکل «کیوتو» مربوط می شد پایان یافت. بدین ترتیب راه برای به اجرا درامدن پروتکل «کیوتو» هموار شد.
در آخرین جلسه عمومی هفتمین کنفرانس، برگزاری یک کنفرانس اعضا (COP7) در یک کشور در حال توسعه آفریقایی نیز مورد توجه قرار گرفت. ایران، عربستان، کویت، امارات عربی متحده و نیجریه توجه طرف های اعضا را به بند 3/2 پروتکل درباره تبعات و آثار زیانبار سیاست ها و اقدامات کشورهای صنعتی بر کشورهای در حال توسعه از جمله کشورهای صادرکننده نفت جلب نموده و اعلام کردند که این مساله باید در شانزدهمین کمیته فرعی کنفرانس و در دستور کار آن جهت بررسی ویژه قرار گیرد در حالی که اتحادیه اروپا، کانادا و ژاپن اعلام کردند که نیازی به چنین اقدامی نیست.
در مدت دو روز باقیمانده از اجلاس (جمعه و شنبه 9 و 10 نوامبر) با مذاکرات و گفت و گوهای انجام شده، کنفرانس به یک توافق جامع الشرایط (Package deal) که شامل پایبندی به تعهدات و اصول و قوانین LULUCF در ارتباط با گزارش اطلاعات فنی مورد نیاز برای مکانیزم توسعه پاک بود، دست یافت.
اجلاس هفتم توانست با تعدیل و در نظر گرفتن خواسته های تعدادی از کشورهای صنعتی که بعد از خروج آمریکا از پروتکل «کیوتو» با احتیاط و ترس از خروج آمریکا از ایجاد تعهدات بیشتر روبرو شده بودند به یک اجماع نسبی دست یابند.
تمرکز بر روی توافق «بن» که در واقع یک بازنگری و تعدیل در پروتکل «کیوتو» برای رسیدن به یک حداقل توافق از سوی اتحادیه اروپا به شمار می رفت، راهبرد اصلی این اجلاس به حساب می آمد. علی رغم اتفاق نظر حاصل در اجلاس مراکش، هنوز مسائل متعدد فنی و اجرایی از جمله لحاظ کردن اثرات سو عملکرد زیست محیطی کشورهای صنعتی بر دیگر کشورها، چگونگی محاسبه منافع جذب آلودگی و غیره کاملا روشن و قابل تعقیب حقوقی و مالی نشده بود.
اما در نهایت پروتکل «کیوتو» با بحث و بررسی در چندین اجلاس بالاخره درسال 2005 با تایید روسیه لازم الاجرا شد.
• سیزدهیمن کنفرانس (COP-8)
حدود 11 هزار نماینده و مقامات عالی کشورهای جهان در سیزدهمین کنفرانس اعضا که از 4 تا 15 دسامبر 2007 (13 تا 24 آذر86) در بالی اندونزی برگزار شد، حضور داشتند.
در این کنفرانس قرار شد تا معاهده ای تنظیم شود به طوریکه پس از پایان اجرای پروتکل «کیوتو» در 31 دسامبر 2012 میلادی اجرایی شود و قرار شد تا این پروتکل در مدت 2 سال نهایی شود و 3 سال نیز برای تصویب به مجالس کشورهای جهان فرصت داده شود.
همچنین مقامات در این کنفرانس تصمیم گرفتند تا اجلاس بعدی اوایل سال 2008 در لهستان و آخرین اجلاس برای بررسی معاهده مزبور پایان سال 2009 در کپنهاگ دانمارک برگزار شود.
در روز پایانی این اجلاس قرار شد تا رقم کمی مشخصی برای کاهش آلودگی در این معاهده مشخص شود و اتحادیه اروپا نیز بر این موضوع تاکید داشت اما با توجه به مخالفت های آمریکا این اجلاس یک روز به تاخیر افتاد و به جای 14 دسامبر روز 15 دسامبر پایان یافت و در نهایت قرار شد فعلا رقمی مشخص نشود.
از سوی دیگر آمریکا معترض بود که چرا کشورهای در حال توسعه از جمله چین، برزیل، هند و کره جنوبی ملزم به اجرای این معاهده نیستند؛ این در حالی است که کشوری مثل چین بر این باور است با این کار رشد اقتصادی این کشور کاهش می یابد.
عبدالله سالم البدری، دبیر کل اوپک نیز در این اجلاس متذکر شد کشورها علاوه بر کاهش گازهای گلخانه ای و آلودگی اولویت مهمتری با عنوان «کاهش فقر» دارند.
وی ادامه داد: کشورهای صنعتی که نیمی از این آلودگی را تولید کرده اند و تنها 20 درصد از جمعیت جهان را در اختیار دارند، باید وظیفه سنگین تری را به عهده بگیرند.
البدری در ادامه از کشورهای غربی خواست تا به کشورهای در حال توسعه برای مقابله با آلودگی محیط زیستی و گازهای گلخانه ای به ویژه از طریق انتقال تکنولوژی ها جذب کربن کمک کنند.
بدین ترتیب انتظار می رود تا معاهده ای جدیدی تدوین و ایران نیز آن را امضا کند.
4- پروتکل کیوتو و منافع ملی
چنانچه پروتکل «کیوتو» اجرا شود، کشورهای صنعتی به منظور اجرای تعهدات خود و کاهش گازهای گلخانه ای از جمله دی اکسید کربن (CO2) ملزم به استفاده کمتر از سوخت های فسیلی به ویژه نفت خام خواهند بود که در نتیجه تقاضای جهانی نفت کاهش خواهد یافت. با کاهش تقاضا برای نفت بازار نفت نیز تحت تاثیر قرار می گیرد که می تواند موجب کاهش قیمت های نفت خام یا کاهش میزان صادرات نفت کشورهای صادرکننده نفت شده و بنابراین درامدهای ارزی آنها را در قبال صادرات نفت کاهش دهد که ضرورت حضور کشورهای صادرکننده نفت از جمله ایران در این اجلاس ها بیشتر می سازد.
اجرای این پروتکل اثرات و تبعات متفاوتی بر روی کشورهای در حال توسعه به ویژه صادرکننده نفت و سوخت های فسیلی خواهد داشت. به عبارت دیگر، با بکارگیری ابزار مالیاتی توسط کشورهای توسعه یافته برای رسیدن به اهداف مورد نظر و دیگر ابزارهای کنترلی و دستوری اجرای پروتکل بر تقاضای انرژی و بالطبع تقاضای نفت در جهان به روش های مختلف اثر سو خواهد گذاشت. همچنین افزایش هزینه تولید کالاهای صنعتی باعث تغییر رابطه مبادله به ضرر کشورهای در حال توسعه و مصرف کننده این کالاها خواهد شد.
تمامی کشورهای عضو اوپک خواهان حفظ و بهبود وضعیت محیط زیست جهان هستند. با این حال اوپک نسبت به روش های اجرایی کاهش این آلودگی ها که باعث کاهش تقاضای نفت و در نتیجه کاهش درامد اعضا می شود و از تاکید کشورهای غربی بر متغییرهای مالیاتی برای اجرای تعهدات خود نگران است. این ابزارهای مالی در بیشتر اوقات با هدف افزایش درامد دولت ها در عوض ملاحظات زیست محیطی مدنظر قرار می گیرد.
جمهوری اسلامی ایران نیز در دو دهه گذشته و به ویژه در سال های اخیر ضمن مشارکت گسترده در مباحث مربوطه، سعی کرده است منافع ملی خود را در راستای همکاری گروهی در بیشتر نشستهای مختلف از جمله گروه های کشورهای عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و کشورهای گروه 77 و چین به حداکثر برساند.
ایران در سال 1996 (1375) به معاهده تغییرات آب و هوا ملحق شد و در سال 2005 (1384) به پروتکل «کیوتو» پیوست. ایران در سال 1992 معاهده تغییرات آب و هوا را امضا کرده است.
ایران همانند کشورهای در حال توسعه مطابق مفاد معاهده تغییرات آب و هوا پروتکل کیوتو تعهدی به کاهش گازهای گلخانه های ندارد اما در پروژه های مکانیزم توسعه هوای پاک (CDM ) مشارکت کرده و یا بصورت داوطلبانه درباره براورد ملی انتشار گازهای گلخانه ای خود اقدام می کند.
در سال 1377 سازمان حفاظت از محیط زیست ایران با کمک مالی و تسهیلات جهانی محیط زیست اقدام به براورد میزان گازهای گلخانه ای کشور نمود و گزارشی در این باره در سال 1381 منتشر کرد. این گزارش شامل دو بخش مطالعاتی است؛ یکی براورد گازهای گلخانه ای در بخش های مختلف اقتصادی و اجتماعی و دیگری سیاست های برای کاهش این گازها است.
